Download PDF
ads:
Manlibreto pri Linukso de Antonio Codazzi
eldono 2008
Ĉi tiu manlibreto estas libera verkaĵo.
Tamen, por observi la etikedon, bonvolu citi aŭtoron kiam vi uzas la entenon en viaj eventualaj verkaĵoj.
La aŭtoro respondecas neniel pri damaĝoj naskigitaj de la programoj aŭ de la informoj ĉi tie entenataj.
Enhavo
— Antaŭparolo
01) BAZAJ KOMANDOJ
ĜENERALAJ SUGESTOJ
LAŬ DOSIERUJOJ
LAŬ DOSIEROJ
LAŬ MASTRUMSISTEMO
HELPILO KAJ INFORMOJ
LAŬ DISKETOJ KAJ LUMDISKOJ
ALIAJ KOMANDOJ PRO LEGI DOSIEROJN KAJ ALIAJ DETALOJ
La ĴOKEROJ “*” KAJ “?”
LA SIGNO &
LA KOMANDO CAT (precizigo)
LA KOMANDO CP (precizigo)
LIGILOJ
02) MASTRUMI DISKETOJN, LUMDISKOJN KAJ SUBDISKOJN
SURMETI DISKETON
FORMATI DISKETON
DUPLIKATI DISKETON
KREI STARTIGAN DISKETON (HELP-disketon)
FORMATI APARATON AŬ SUBDISKON
SURMETI LUMDISK(EG)ON
SURMETI MEMOR-PLUMON (USB-memoraparaton)
SURMETI VINDOZAN SUBDISKON
SURMETI LINUKAN SUBDISKON
SURMETI PERE DE FSTAB
MTOOLS
DISKOSKANADO DE LINUKSO
PLENECO DE LA (SUB)DISKO
REZERVI KAJ RESTARIGI (sub)DISKOJN
REZERVI KAJ RESTARIGI (sub)DISKOJN PERE DE PARTITION IMAGE
KREI KAJ MASTRUMI SUBDISKOJN
03) SURLUMDISKIGO - KLARIGITA kaj ESPLIKITA !!!!
04) GRAFIKA MEDIO
05) MASTRUMI DOSIEROJN
SERĈADO DE DOSIEROJ
POR REDAKTI TEKSTODOSIERON PERE DE LA REDAKTILOJ VI, EMACS kaj NANO
ALIAJ PROGRAMOJ
KUNPREMI DOSIER(uj)OJN
MASTRUMI PERMESOJN//RAJTOJN DE DOSIEROJ KAJ DOSIERUJOJ
ŜANĜI PROPRIETULON DE DOSIERO
MASTRUMI PERMESOJN//RAJTOJN DE DOSIEROJ KAJ DOSIERUJOJ – ALIA METODO
REAKIRI FORIGITAN DOSIERON (nur por ext2/ext3)
ads:
Livros Grátis
http://www.livrosgratis.com.br
Milhares de livros grátis para download.
06) MASTRUMI LA SISTEMON
ĜENERALAJ KOMANDOJ
DOSIERADMINISTILOJ - FOLIUMILOJ
DONI RAJTOJN DE ĈEFUZANTO AL ALIA UZANTO
INSTALI PAKAĴOJN
KREI KAJ ALDONI GRUPOJN KAJ UZANTOJN
PROCEZOJ
STARTIGI LINUKSON GRAFIKE aŭ NE-GRAFIKE
CUPS
ADSL
AGORDI MUSON KUN RADETO, OPTIKA, KUN TRI BUTONOJ
AGORDI WINMODEM-ojn
AGORDI SONKARTON PER ALSA
EMULI MIDI-GENERATORON/SINTEZATORO (MIDI-sequencer) pere de TIMIDITY
ŜARĜI SONTIPAROJN EN SOUNDBALSTER LIVE! (kaj similaj)
ŜARGI STIRSTANGON
AGORDI VIDKARTON Nvidia KAJ ATI
NUM LOCK ekde la komenco
ĈAPELITAJ LITEROJ EN NORMALA KLAVARO
DONI AL ĈIU VENONTA UZANTO VIAN AGORDAĴON
KREI FAJROŜIRMON GRAFIKE
EKSPORTI VIAN FAJROŜIRMON
LA PERDITA VOJO (DE LA SISTEMO)
MASTRUMI LINUKSON pere de AT kaj BATCH
MASTRUMI LINUKSON pere de CRON
MASTRUMI LA SISTEMON pere de SKIPTOJ
BILDO por XDM
KREADO DE ALDONAJ APARATOJ en /DEV
TTF – TIPAROJ
TRANSFORMI TIPAROJN
(mal)EBLIGI LA KLASIKAN BIP-SIGNALON
MALEBLIGI STRKL-ALT-FORIG(oklavo) *LOKE KAJ FORE*
STARIGI X-MEDION FORE (de linukso al linukso)
MALFERMI PLURAJN KONZOLOJN SAMTEMPE
FORIGI LILO
ANSTATAŬIGI LILO-n PER GRUB
FONA BILDO POR LILO
FONA BILDO POR GRUB
PASVORTO EN LILO
PASVORTO EN GRUB
MI FORGESIS LA PASVORTON DE LILO – KION FARI?
MI FORGESIS LA PASVORTON DE GRUB – KION FARI?
MI FORGESIS LA PASVORTON de la ĈEFUZANTO – KION FARI?
ANSTATAŬIGI LA UZATAN KERNON PER LA NOVA
ANSTATAŬIGI LA UZATAN KERNON PER LA NOVA EN DEBIAN
REE KOMPILUMI LA KERNON POR SURLUMDISKIGI PERE DE IDE-APARATOJ
REE KOMPILUMI LA KERNON KUN SCSI
07) RETO KAJ INTERRETO
INTERRETO
FAKSOJ
KREI MINI-RETON INTER 2 KOMPUTILOJ PERE DE SIMPLA KOMANDLINIO
ads:
KONEKTIĜI AL INTERRETO PERE DE SIMPLA SKRIPTO (SEN KPP)
KONEKTIĜI AL INTERRETO PERE DE WVDIAL
KUNPARTIGI LA INTERRETAN KONEKTADON (per LINUKA SERVILO)
KONEKTIGI 2 KOMPUTILOJN PERE DE PARALELA KONEKTEJO ĈE LPT1 (PLIP)
KAPTI KAJ AKIRI RETAN RADIOELSENDON PERE DE MPLAYER
08) KOMPILUMI
KOMPILUMI KAJ (mal)INSTALI PROGRAMOJN
KOMPILUMI KAJ (mal)INSTALI PROGRAMOJN KIEL PAKAĴOJN
KOMPILUMI en C kaj C++ (gcc kaj g++)
KOMPILUMI por LINUKSO
09) PRESADO
10) SURLUMDISKIGI — MP3-->WAV-->SONDOSIEROJ
11) EMULADO
EMULADO – QEMU
DOS-EMULADO – DOSEMU
PLENUMI VINDOZAJN PROGRAMOJN
EMULI MAKINTOŜON
XMAME
12) REKONI LITEROJN EN BILDO — GOCR
13) KREI VIDEAN BILDSTRION
14) PAROLANTA KOMPUTILO
15) KALKULMAŜINO DE KOMANDLINIO
16) MPLAYER NE PLENUMAS – KION FARI?
17) ETOSOJ por XMMS
18) MPLAYER NE PLENUMAS GRAFIKE
19) BAZAJ KOMANDOJ DE SQL (MySQL kaj SQLite)
— VORTARETO
KOMPUTILA-ANGLA — ESPERANTO
ESPERANTO — KOMPUTILA-ANGLA
Antaŭparolo
Oni diras ke niaj revoj, sonĝoj kaj deziroj dependas de la subkonscio. Kaj do, se ni deziras plenumi
revojn, sonĝojn kaj dezirojn en Linukso, ni devas mastrumi ĝian subkonscion, t.e. la komandlinio.
Iafoje etaj... simplaj... komandoj kaj skriptoj ebligas realigi nian preferojn kaj solvi niajn
problemojn (almenaŭ en Linukso :) ).
Pro tio, ĉi tiu manlibreto proponas multajn ekzemplojn pri komandlinio (sed ne nur).
Antaŭ multaj jaroj, mi legis “Mini manuale Linux by Panther” kiu estis libera projekto estrita de la
itala kodumulo Panther. Mi restis mirigita de ĝia strukturo: ĝia simpleco kaj sintezaj eksplikoj
ebligis al la uzanto/lernanto tuj provi kaj (poste) rapide konsulti. Sekve, mi uzis la saman strukturon
por verki ĉi tiun manlibreton, esperante akiri la saman rezulton.
Mi prenis de tiu manlibreto, ankaŭ kelkajn interesajn solvojn por instrua celo.... ĉefe por ebligi al la
uzanton mastrumi ankaŭ malnovaj versiojn de Linukso (se tio okazus). Tamen tiu verkaĵo ne estas
tradukaĵo. Ĝi estas frukto de provoj, klopodoj, kaporompoj, de koleraj eksplodoj, de eksperimentoj
kaj fine de longjara aktivado en la dissendolistoj de spertuloj... sed ankaŭ en la nia movado. Kaj
do...
Bonan legadon!
Kaj... eksperimentu, provu, ree provu kaj denove ree provu! :)
1) BAZAJ KOMANDOJ
ĜENERALAJ SUGESTOJ:
1 – En la terminalo/konzolo, ree skribu la komandojn per simpla premo de la sagoklavojn.
2 – Pere de la komando "history" vi povas legi ĉiujn antaŭajn komandojn; se post la komando estas
skribita nombro, ĝi videbligas la lastajn n. skribitajn komandojn (ekz. history 14 raportas la lastajn
14 komandojn).
3 – Tekstodosieroj en terminalo/konzolo. Por eliri, premu "q" aŭ, se vi preferas fermi la programon
ĉar ĝia plenumo eligas nekompreneblajn signojn aŭ ne akceptas enigojn el la klavaro , premu "Strkl
+c".
4 – Kiam la eligaj mesaĝoj de la komando superas la ekrano de la terminalo, uzu la opcion "|more"
aŭ "| less" en la fino de la komando mem (ekz: ls -la |more) aŭ post la dosiernomo (ekz: cat
dosiernomo |more).
5 – Uzante “more” aŭ “less”, premu enigoklavon por progresi laŭ linio kaj spacetoklavon por
progresi laŭ paĝo.
LAŬ DOSIERUJOJ
cd (nure) = iras hejmen (ankaŭ $HOME)
cd - = kiel supre
cd ~ = kiel supre
cd ~Uzanto = kiel supre, sed en la hejmo de la uzanto “Uzanto”
cd .. = iras en la antaŭan dosierujon
pushd = eligas la dosierujon kie vi estis antaŭe
popd = reportas vin en la dosierujon kie vi estis antaŭe
cd .pepo = Atentu! Tio iras en la (ekzemplan) kaŝitan subdosieron “pepo”
cd / = iras en la radikon (de kie ajn vi estas)
cd ./subdosiero = iras en la subdosieron “subdosiero”
cd /.pepo = Atentu! Tio iras en la (ekzemplan) kaŝitan subdosieron “pepo” kiu estas surmetita
rekte sur la radiko.
cd ../subdosiero = iras en la subdosieron “subdosiero” de la antaŭa dosiero.
cd /ujo/pepo/pupo = iras en la indikitan subdosieron (startante de la radiko)
cd ./Ludoviko_Z* = iras en la subdosieron “Ludoviko_Zamenhofo”, sed * mallongigas la enigon
ls = videbligas horizontale la entenon de la dosierujo
ls |more = videbligas la entenon de la dosierujo vertikale kaj laŭ paĝo
(NOTU: enigoklavo progresas laŭ linio, spacetoklavo progresas laŭ paĝo)
ls -l = kiel supre; la opcio -l ebligas videbligon de detaloj
ls -la = kiel supre, sed la opcio -a videbligas la kaŝitajn dosier(uj)ojn
(NOTU: ĉi tiu opcio estas tre oportuna)
ls -lct = kiel supre, sed ĝi vidigas plurajn detalojn
ls – -color=always = plenumas ls kolore.
ls -i = vidigas la indeksnodojn de la dosieroj
cp -av = kopias kompletajn dosierujojn
ekz. startpunkto(/usr) celo (/mnt/kien_vi_deziras_iri)
cp -r = kopias dosierujojn
mkdir = kreas novan dosierujon
rmdir = forigas malplenan dosierujon
rm -r = forigas dosierujojn/subdosierujojn kaj ilian entenon
rm /dosierujo/* = forigas ĉion en la dosierujo “dosieujo”.
rm ./* = forigas ĉion en la nuna dosiero. (ATENTU!!!! la erara rm /* forigas ja ĉion!!!!!)
pwd = eligas la nunan dosierujon
tree dosierujonomo = videbligas arbumon naskigitan de la enigita dosierujo
LAŬ DOSIEROJ
cp = kopias dosiero(j)n
rm miadosiero = forigas dosiero(j)n
shred -z miadosiero = forigas kaj igi nereakirebla la dosieron (por ne-ĵurnaligitaj
dosiersistemoj)
mv = formovas/renomas dosieron
mv nomo novanomo = renomas la dosieron (ekz. mv pepo.txt pupo.txt)
mv dosiernomo /dosierujo = enmetas la dosieron en la indikitan dosierujon
(ekz. mv miaux.txt /usr)
Atentu: ĉi tiu komando aŭtomate kaj silente anstataŭigas la dosieron per alia, se ili havas saman
nomon.
mv -i dosiernomo /dosierujo = enmetas la dosieron en la indikita dosierujon sed ĝi estas
sendanĝera (legu supre)
cat dosiernomo = videbligas la entenon de dosiero
touch dosiernomo = tuj kreas malplenan dosieron
LAŬ MASTRUMSISTEMO
shutdown -r now = reŝargas la mastrumsistemon
reboot = kiel supre
init 6 = kiel supre
shutdown -h now = fermas la mastrumsistemon
halt = kiel supre
halt -p = fermas la mastrumsistemon kaj elŝaltas
init 0 = kiel supre
exit = fermu la terminalon/konzolon (se via Linukso estas en ne-grafika medio, ĝi ree iru al
saluto)
startx = startigas la grafikan medion
Strkl+alt+retropaŝo = reŝargas la grafikan medion kaj ree iras al saluto
Strkl+alt+F1 = malfermas neemulitan terminalon/konzolon
Strkl+alt+F7 = simple iras en la ekranon 0 se grafika (X) servilo estas plenumanta. Ĝi ne fermas
la terminalon de kie vi venas.
ldconfig = ĝisdatigas la bibliotekojn (necesa komando post kompilumo de programojn kun
bibliotekoj)
HELPILO KAJ INFORMOJ
- komandoj
komandonomo --help = videbligas la sintakson de la komando mem (ĝenerala helpilo)
komandonomo -h = kiel supre
komandonomo -help = (kelkfoje) kiel supre
komandonomo -usage = (kelkfoje) kiel supre
man komandonomo = videbligas detalajn informojn (enigoklavo progresas laŭ linio; spacoklavo laŭ
paĝo; q por eliri)
info komandonomo = kiel supre
- dosieroj
makewhatis = kreas datumbazon de informojn pri instalitaj dosieroj (sen vidigi ion), poste pere de
la komando apropos dosierspeco ĝi videbligas liston pri dosierspeco (ekz.. apropos edit).
file miadosiero = eligas informojn pri la dosiero (ekz. “ASCII text”, “binary”, k.t.p.)
file -i miadosiero =eligas informojn pri la MIME de la dosiero (ekz. “text/html;
charset=utf-8”)
file -z miadosiero = provas eligi plurajn informojn pri la kunpremita dosiero, legante ĝin enen
- rpm-pakaĵoj
rpm -qa |more = vidigas liston pri instalitaj rpm-pakaĵoj
- X-servilo
*Por scii kiu X-sevilo estas plenumanta, iru en /etc/X11 kaj tajpu komandon ls -la , poste vidu kien
direktiĝas la ligilon --> la lasta dosiero indikas la plenumantan X-servilon*
- sistemo
whereis komando = eligas la vojon de la (sistemvidebla) komando “komando”
lspci = informoj pri la pci-aparatoj en la komputilo.
lsusb = informoj pri la usb-aparatoj en la komputilo.
dmesg = montras la mesaĝojn de la preparado
modprobe -l | more = montras liston pri modjuloj de la kerno
df = vidigas la surmetitajn subdiskojn
df -h = kiom da spaco estas okupita en la surmetitaj diskoj.
df -hT= kiel supre kun informoj pri la uzata dosiersistemo
top = vidigas la procesojn uzatajn de la cpu (por fermi ĝin Strkl+c).
free -mt = vidigas kiom da ĉefmemoro kaj svapo estas okupita, libera (-t por la sumo ; -m por la
megabajtoj)
Rimarko: Se Linukso ne vidigas la tutan ĉefmemoron (ram) kiun vi havas (ekzemple 128MB),
aldonu en la dosiero /etc/lilo.conf (inter “default” kaj “keytable”) la jenan ĉenon:
append = "mem=128M" .
Poste, konservu la dosieron kaj tajpu lilo. Do restartigu la komputilon. Fine free vidigus la
korektan valoron de la ram.
- kerno
uname = vidigas informojn pri la sistemo.
uname -s = eligas la nomon de la kerno.
uname -n = eligas la nomon de la komputilon en la reto.
uname -r = eligas la version/eldonon de la kerno (ekz. 2.4.22)
uname -v = eligas la version de la mastrumsistemo (ekz. #6 Tue Sep 2 17:43:01 PDT 2003)
uname -m = vidigas informojn pri la specon de komputilo. (ekz. i486)
uname -p = vidigas informojn pri la speco de procezilo.
uname -i = vidigas informojn pri la platformo de komputilo.
uname -o = eligas la nomon de la mastrumsistemo (ekz. GNU/Linux).